soytarı

by

Palyaço, soytarı, dalkavuk…hepsi gündelik dilde az çok aynı anlamlarda hakaret olarak kullanılıyor. İktidarın hakikatle hakikatin özne ile olan ilişkisini göz önüne aldığımızda, bu sözcüklerin havada uçuştıuğu son “entelektüel” çatışmayı daha iyi anlayabiliriz. Sözcüklerin her biri gerçeğin çarpıtılmasını, hakikatin çiğnenmesini ve özne olarak kendinin -ya da sorumluluğun- inkarını dile getiriyor. Hakaret yoluyla, en ucuz yoldan muarızlarına darbe vurmak bugünün entelektüelinin baskın eğilimi sayılır. Etyen Mahcupyan’ın alevlendirdiği tartışamada asıl ilginç olan nokta,  her şeyden önce ona atfedilen “entelektüel kapasite”ye rağmen muarızlarını nasıl olup da palyaçolukla itham edebilmiş olduğudur. Söz konusu “kapasite” anlaşılan artık geniş geniş içine yerleşilecek bir söylemsellik alanı sağlayamıyor. Muhaliflerinizi paketlemek ve öldürücü darbeyi indirmek için “palyaçonun cehennemi“nden söz ettiğiniz yerde, “soytarının cenneti”nin iğreti olarak gündeme getirilmesine de hazır olmanız gerekir.  Mahcupyan’ın, “en hakiki” sorusu, bu açıdan, “bir Ermeni olarak” cemaatine riayet edip etmemesi değil, “bir entelektüel olarak” iktidar ile olan ilişkisinde düğümleniyor. Çünkü, “hakikati söylemek” bahsinde, bir entelektüel olarak Mahcupyan’ın konumlanışı, mevcut siyasal iktidara “gerekçeler” üretmek üzerine kurulu nicedir. Oysa, tarihsel bir parantezin kapanması -tespit doğruluğu ayrı bir mesele- bu parantezi kapattığı varsayılan çoğunluğun ve o çoğunluğun iktidar olan siyasal temsilcisinin -sürekli- haklı kılınmasını doğrulayamaz. Böyle bir gayretkeşlik, başından sonuna kadar, güdümlü bir zihniyetin sonucudur yalnızca. Bütün itirazları ve eleştirileri “müslüman nefreti”ne, onu da ucuz yollu bir “ilgi görme” niyetine bağlamaya çalışmanın, dahası mevcut siyasal iktidara yönelik bütün sorgulamaları ve reddedişleri “toplumsal dönüşüme sırt çevirmek” olarak kodlamanın izahı da, zihnin bu güdümlü yapısında görülebilir ancak. Yine de, bu güdümlü yapının, “soytarı”nın konumuyla özdeş olduğunu düşünmek yanıltıcıdır. “Sarayın soytarısı” deyişindeki hakaret, soytarının kral’la olan ilişkisinin mahiyetini -yani iktidara gerçeği söyleyebilme imkanını- tam olarak anlamayı engeller. Bu mahiyeti dikkate almak için, özellikle Shakespeare oyunlarındaki soytarıları hatırlamak gerekir. Kral Lear’ın soytarısı ona gerçeği söyleyebilen tek insandır. “Krallar tökezleyince soytarılar –hiç değilse- gülermiş” hem. Tökezleyen krala gülebilmek iktidar karşısında bir “mesafeyi” imler. Akıllı delilerdir soytarılar. İktidarın burnunun dibinde, hem hayatta kalabilecek hem de gerçeği söyleyebilecek bir yol bulmak zorundadırlar. Günümüzün fazlasıyla hormonlu “organik aydınları”na olur olmaz soytarı denmesi, soytarılığın bu bıçak sırtı tarihi bakımından büyük bir haksızlıktır. Bahtin’in incelemelerinden de göreceğimiz üzere, ortaçağda soytarı, “nesnel olarak soyut hakikatin yasa tanımaz habercisidir” aslında. “Soyut hakikatin habercisi” olmayı geçelim, sıradan basit gerçekleri söylemek konusunda bile entelektüellerin kahir ekseriyeti sefil durumdadır günümüzde. “Kraldan daha çok kralcı olmak” soytarının işi değildir. Eleştirel düşünce ve akıl yürütme yetisi, büsbütün iktidar güdümlü bir yeti haline sokulmuştur çoktan beri. Bu dönüşümün modern iktidar ve bilgi tekniğinin gelişimiyle derin bir ilgisi var. Kitle kültürü, kitle ve iktidarın derin ilişkisi, çok uzun zamandan beridir, “kim hakikati söyleyebilir?” sorusunun cevabını zor bir meseleye dönüştürmüştür. Palyaçolar, soytarılar, dalkavuklar sözleri havada uçuşurken, ortaya çıkan çatışmanın kendine özgü niteliğini dikkate almanın yanı sıra, söz konusu arkaplanı da birlikte düşünmek gerektir sanıyorum.

____________

* “Palyaçolar, parazitler; Ermeniler, Yahudiler…”  yazısında Yetvart Danzikyan, soytarı deme ayartısına kapılmadan iyi bir karşılık veriyor Mahcupyan’a.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s


%d blogcu bunu beğendi: