Spinoza’da özgürlük sorunu

by

Spinoza, her tür tasarım ve iradeye dayalı kararın zorunlulukla kendisinden önce gelen bir olaya ya da nedene dayandığı fikrinden hareket eder. Bu şekilde yaklaşılınca özgürlük ya da istenç/irade özgürlüğü olarak adlandırılan özgürlüğün reddedilmesi gündeme gelmis olmaktadir; olup biten ve olup bitecek olan her şey bir zorunlulukla gerçekleşmektedir.Buna göre, özgürlük, bir anlamda nedenlere ve zorunluluklara dair bilgi eksikliğinden meydana gelen bir yanılsama ve bir fantazidir.

Felsefe tarihi içinde Spinoza kadar katı bir kuramsal yargıyla bu anlamda ki özgürlüğün reddedilmesi sözkonusu değildir.Marksizmin belirli bir anlaşılış biçimde bu tür bir saptama olduğu söylenebilir. Birey özne bazı temel yasalara uymakla özgürlük alanında ilerler.Daha sonra yapısalcılık’ın belirli bir yorumunda da, örneğin Althusser’ın özneyi yapınının bir türevi olarak ortaya koyan çalışmalarında bu tür bir yaklaşım görülür. Spinoza özgürlük’ü bir yanılsama dahası bir fantazi sayar.Buna sebep olanın, eylemlerimizin ve etkinlilerimizin nedenlerini bilmememiz olduğunu söyler.Yani nedenleri bildikçe orada varsayılan özgürlük’ün nasıl bir zorunlulukla meydana gelmiş oduğu bilinmiş olunacaktir.

Spinoza’ya göre, eğer aşağı döğru akan bir şu düşünebilen bir varlık olsaydı, kendi özgür istenci ve iradesiyle aşağı döğru akmakta olduğunu düşünürdü, oysa suyun öyle akmaklığı bir zorunlulukla gerçekleşir.Karar verme durumumuzu başka bir açıdan da özgürlük olarak kabul edemeyiz Spinozacı düsünce de, çünkü kararlarımız çoğunluk hafıza/bellek denilen yapının etkileriyle oluşur, ve Spinoza’ya göre hafızaya hiç bir zaman tam hakim olabildiğimiz söylenemez. Sonuç olarak Spinoza’nın bir özgürlük anlayışı sözkonusudur ve bu anlayış önün kesin bir nitelikle mantıksal sistemiyle tutarlıdır.

Spinoza içın özgürlük, insanın kendi döğaşında mevcut olan zorunluluklara uyması durumudur.Özgürlük, zorunluluğun tanınmasıdır.Bu argüman, zorunlu olarak her tür özneyi ve öznelliği dışta bırakan sistemin yapısından ileri gelmektedir.İnsan teki, Tanrı’nın görünümlerinden bri olduğu için, herşeyi yöneten yasalar bu insan tekini de yönetir ve önün kararı bu durumda olsa olsa bu yasalara uymak durumudur ki, burada bir özgürlükten sözedilemez.

Spinoza’nın tüm sistemini kurarken saf ve tarafsız bir mantıkçının konumuna çekilmeye çalıştığını söyleyebiliriz ve tutumu özellikle özgürlük konusunda tam bir kesinlik gösterir.Eylemleri yalnızca kendisi tarafından belirlenen şey özgürdür ve bu insan olamaz, olsa olsa Tanrı olabilir.İnsan eylemliliği ise zorunlu olarak belirlenmiştir.Buna bağlı olarak özgür insan, Spinoza’ya göre, içinde bulunduğu ve kendisini belirleyen zorunlulukların farkında olan, bunların bilgisine sahip olan insandır.Bu anlamıyla felsefi sisteminde Spinoza, daha yüksek bir algı düzeyine çıkmış, duygularını denetim altına alabilen, kendisinin ve dünyanın kavrayışına sahip olmayı özgür insan olarak tanımlar. Yine de oldukca tartismali bir tanimdir bu, cünkü eger belirli bir kavrayis düzeyinde insan özgür olmakta ise ve bu kavrayista yine kendisini belirleyen bir zorunlulugun taninmasi ise, özgürlük bir karar verme, bir bilinc olarak kendini belirleme durumu olarak düsünülemez.

Reklamlar

Bir Yanıt to “Spinoza’da özgürlük sorunu”

  1. özgürlük « Mutlak Töz Says:

    […] Ola ki konuya devam etmek ve özgürlük üzerine başka bir yaklaşım daha görmek istediniz, şuradan efem, buyurun: […]

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s


%d blogcu bunu beğendi: